close

YOOtoppanel

otseminar  
Onze eerstvolgende seminars:

Het Nieuwe Testament in Vogelvlucht, 6 maart, Baptistengemeente Sneek

Het Nieuwe Testament in Vogelvlucht, 20 maart, evangeliegemeente Soest
ntseminar

Top Panel
donderdag, 13 december 2018
Afdrukken
dinsdag, 17 november 2009 16:40

Intertestamentaire Periode
422-4 voor Christus

Verval van het Perzische Rijk

IssusHet bewind van Darius II (423-404), Artaxerxes II (404-359) en Artaxerxes III (359-338) is een periode van heropleving. Maar Darius III wordt in 331 beslissend verslagen door Alexander de Grote. Hij vlucht maar wordt uiteindelijk vermoord door een van zijn satrapen.

 

 

 

 

Griekse overheersing (330-167)

alexander_thasos
In het jaar 336 begint Alexander de Grote, koning van Macedonië, een bliksemsnelle opmars door Klein-Azië. In dertien jaar verovert hij het immense Perzische rijk, wordt in Egypte uitgeroepen tot nieuwe farao en zoon van de god Amon, trekt door de lengte en breedte van het Midden Oosten en bereikt tenslotte bij de Indus de grenzen van Voor-Indië. Daar willen zijn manschappen niet verder. Teleurgesteld trekt hij terug naar Babylon, waarvan hij het herstel bevolen heeft. Daar sterft hij, amper 33 jaar oud. Hij laat een imperium na van Macedonië tot Egypte, van Klein-Azië tot India, waarin de Perzische en locale culturen zich naar Alexanders ideaal vermengen met de Griekse: het Hellenisme.

Vier van zijn generaals, de diadochen (opvolgers), strijden met elkaar om zijn erfenis.  In zijn visioen van de wereldrijken als verscheurende dieren zag de profeet Daniël hen als de vier koppen van de luipaard (Dan 7), en als de vier horens die de plaats innemen van de grote hoorn van de geitenbok (Dan 8). luipaard 

  • Lysimachus in Klein-Azië en Europa
  • Cassander in Macedonië
  • Ptolemaeus in Egypte
  • Seleucus in Mesopotamië

Cassanders dynastie verdwijnt al in 294. Lysimachus wordt in 281 verpletterend verslagen door Seleucus. Klein-Azië komt daarmee onder het bewind van de dynastie der Seleuciden.

Juda komt dus tussen de twee overblijvende machtsgebieden terecht: dat van de Ptolemeën in het Zuiden (Egypte) en van de  Seleuciden in het Noorden (Syrië). Het 'Sieraadland', zoals Daniël het noemt, wordt een twistappel.


Egyptische overheersing (301-198)

cleo_bust Ptolemaeus gaat regeren als een farao en laat de vergoddelijkte Alexander bijzetten in Memfis (later in Alexandrië). De Griekse Ptolemeën lijken de tradities van het oude Egypte voort te zetten. Evenals de oude
farao's trouwen zij vaak met hun eigen zussen. Maar ze verstaan de taal van hun onderdanen niet, omdat ze het koine Grieks blijven spreken. Manetho, de hogepriester van Heliopolis, schrijft in opdracht van Ptolemaeus I Soter een Griekstalige geschiedenis van Egypte, de Aigyptiaka. Het geschrift zelf is verloren gegaan, maar de joodse geschiedschrijver Flavius Josefus heeft er in zijn Contra Apionem gebruik van gemaakt. Laatste koningin uit deze dynastie is Cleopatra, minnares van Herodes en Julius Caesar, echtgenote van Marcus Antonius. Zij pleegt zelfmoord na de verloren zeeslag bij Actium tegen Octavianus, de latere keizer Augustus.

Onder het bewind van Ptolemaeus II Philadelpus komt een Griekse vertaling van het Oude Testament tot stand: de Septuagint (LXX). De naam verwijst naar de (twee en) zeventig joodse geleerden die volgens de legendarische brief van Aristeas het vertaalwerk verrichtten in 72 dagen.


Syrische overheersing (198-167)

Ook de Seleuciden zijn Grieken die de taal van hun onderdanen niet verstaan.  Hier is het Berossus, priester van Marduk-Bel, die een Griekstalige geschiedenis van Mesopotamië schrijft: de Babylonaika. In het voetspoor van Alexander streven zij verdere hellenisering na, maar blijven tolerant tegenover de cultuur en godsdienst van overwonnen volkeren. Maar het joodse volk blijkt een struikelblok, omdat het hardnekkig gelooft in maar een God. Het weigert compromissen te sluiten en isoleert zich daardoor in een wereld waar religie bij elke gebeurtenis betrokken was.

In de voortdurende reeks oorlogen tussen de hellenistische koningen van het Noorden en het Zuiden breiden de Seleuciden vanaf 198 hun macht uit over het 'Sieraadland'. In 168 dringt Antiochus IV Epiphanes ('verschijning van god') door in de Nijldelta en staat op het punt zelfs Alexandrië te veroveren. Dan beveelt een afgevaardigde van de Romeinen hem Egypte onmiddellijk te verlaten. Furieus over de aangedane vernedering koelt hij op de terugweg zijn woede op de stad Jeruzalem. Honderden joden worden gedood, de tempel verontreinigd, gedwongen hellenisering ingezet.

 

Opstand van de Makkabeeën (167-143)

 

In het dorp Mode'in in de Sefela weigert de priester Mattathias aan Zeus te offeren, doodt een jood die dat wel wil doen en de officier die op de plechtigheid toeziet. Hiermee ontbrandt een guerrillastrijd vanuit de heuvels (167 vChr). Zijn zoon Judas wint er de bijnaam Makkabi ('strijdhamer') mee. Vervolging en strijd worden beschreven in de apocriefe boeken 1 t/m 4  Makkabeeën. De herovering en reiniging van de tempel wordt door de Joden herdacht in het Chanoeka feest. De oorlog tegen Syrië sleept voort en daarom sluiten de Joden verdragen van wederzijdse bijstand met een nieuwe grootmacht: Rome.

 

De Hasmoneeën (143-37)

Na het sneuvelen van Judas weten andere zoons van Mattathias (Jonathan en Simon) zichzelf met kracht van wapens van het hogepriesterschap te verzekeren. Andere joodse stromingen, zoals die van Qumran, bestrijden dit terzijde stellen van de rechtmatige hogepriester. Simons kleinzoon Aristobulus roept zichzelf tot koning uit. Dit Hasmonese koningshuis is genoemd naar Hasmon, de overgrootvader van Mattathias. Tot 63 voor Christus is Juda weer een zelfstandig koninkrijk, dat in toenemende mate wordt gekweld door interne strijd om troon en hogepriesterschap.

 

Juda in het Romeinse Rijk (63vChr - 330nChr)

De Romeinse consul Pompejus trekt in 63 Jeruzalem binnen (hij betreedt zelfs het Heilige der heiligen), annexeert Jud[e]a en maakt het onderdeel van de provincie Syria. In die tijd slaagt de Edomiet Antipater, minister van de laatste Joodse koning, erin het Romeinse staatsburgerschap te krijgen. Hij maakt zijn zoon Herodes prefect van Galilea.

Herodes weet steeds in de gunst te blijven van de winnende partij in Romeinse burgeroorlogen (Marcus Antonius en Cleopatra tegen Octavianus Augustus). Daardoor verkrijgt hij in 37 v Chr het koningschap over Judea, Samaria, Galilea en Decapolis-Trachonitis.

 

Nakomelingen van Herodes de Grote

Herodes de Grote, koning van Judea (37-4 voor Christus)


Antipater          Aristobulus       Herodes Filippus                      Herodes Antipas Archelaus Herodes Filippus

(Alexander)     (1e man v. Herodias)               (vorst v. Galilea)      (Judea)        (Iturea&Trachonitis)

4vChr–39 AD    4vChr–6 AD     4vChr–34 AD  
x Herodias

Herodes van Chalcis                                   
Herodes Agrippa I
(37-44 AD)
(koning van Judea)

Herodes Agrippa II (48-70 AD) 
Vorst van Chalcis en de noordelijke gebieden

 

miriamne_leaving_the_judgement_seat_of_herod Het Joodse koninkrijk valt binnen het Romeinse Imperium. De Herodianen hebben alleen intern gezag. Hun leger mag niet groter zijn dan voor interne ordehandhaving nodig is. Wordt het groter, dan laden ze al gauw de verdenking van opstand tegen Rome op zich.

De Romeinen besturen hun provincies buiten Italië op twee manieren:

  • rustige provincies staan onder gezag van een proconsul die verantwoordelijk is aan de Senaat
  • onrustige provincies (zoals Judea) staan via een procurator rechtstreeks onder toezicht van de keizer. De bekendste procurator is Pontius Pilatus (26-36 AD).

Voor meer (Engelstalige) artikelen over Judaea onder de Romeinen klikt u hier.

Na de dood van Herodes de Grote is het priesterschap de grootste politieke macht in Judea. De hogepriester adviseert de Romeinse procurator en kan hem zelfs onder druk zetten door zijn invloed op de bevolking.

In Judea komt het geregeld tot opstanden. De grootste is de Joodse Oorlog (66-70 AD). Die begint als gouverneur Gessius Florus de tempelschat plundert; hij eindigt met de verwoesting van Jeruzalem en de tempel onder Vespasianus en Titus. De laatste opstand is die van Bar Kochba in 135 AD. Nadien wordt de tempelberg omgeploegd en met zout bestrooid. Jeruzalem wordt een Romeinse stad, Aelia Capitolina, waar Joden op straffe van dood geen toegang hebben.

Caesarea Philippi (Banias) ligt aan de voet van de berg Hermon, op de plaats waar een rijke bron ontspringt uit de beroemde "Grot van Pan" die door veel antieke schrijvers wordt genoemd. Het water van de bron wordt een van de belangrijkste voedingsbronnen van de Jordaan. Herodes de Grote bouwde hier een tempel ter ere van Augustus en zijn zoon Filippus stichtte er een indrukwekkende hellenistische stad. Gedurende bijna een halve eeuw was het de hoofdstad van Herodes Agrippa II. Jezus bezocht het gebied, evenals de Romeinse generaals en latere keizers Vespasianus en Titus (als gasten van Agrippa). Er werden belangrijke Romeinse gebouwen (tempels, villa's, etc.) opgericht, later gevolgd door Byzantijnse en Arabische bouwwerken. Ten tijde van de Kruistochten, toen Banias het toneel was van belangrijke gevechten, werd hier een burcht gebouwd.

 

Schriftgeleerden, Sadduceeën - Farizeeën, tollenaars – zeloten 

De schriftgeleerden ontstonden t.t.v. de Babylonische ballingschap (6e eeuw vChr.). De tempeldienst was onmogelijk geworden. Intense studie van de Wet nam de plaats in van de offerdienst. Zij waren de geestelijke erfgenamen van Ezra, die voor vele Joden de grootste geestelijk leider sinds Mozes was. Zij konden tot verschillende stromingen behoren, maar kennelijk voelden de meesten van hen zich het best thuis bij de Farizeeërs.

De Farizeeërs ('reinen') kwamen als beweging waarschijnlijk op in de 3e eeuw vChr. als reactie op de Griekse overheersing. Ze waren verdedigers van de Wet en de Joodse traditie.  Ze streefden naar reinheid door onderhouden van de Wet en de mondelinge overlevering.

De naam Sadduceeër betekent zoveel als ‘afstammeling van Zadok’. Die naam, of hij nu serieus of ironisch bedoeld was, ging dus terug op hun claim af te stammen van Zadok, de hogepriester onder David en Salomo. Zij werden de dominante priesterlijke partij tijdens de Griekse en Romeinse periode in de Joodse geschiedenis. Als partij kwamen ze op tijdens de regering van Johannes Hyrcanus (135-105 vChr.). Ze steunden de hellenisering door de Hasmonese vorsten. Daarin stonden ze lijnrecht tegenover de Farizeeën. Dat gold ook voor hun afwijzing van de mondelinge traditie. Als priesterlijke adel hadden ze belang bij stabiliteit en liepen ze vaak spitsroeden tussen de gevoelens van het volk en de eisen van vreemde overheersers. De Joodse oorlog en de val van Jeruzalem betekenden hun ondergang als groep. Er zijn geen geschriften van hen bewaard.

Qumran De naam Essenen komt maar een enkele keer in de evangeliën voor. Deze beweging ontstond toen Simon de Hasmoneeër zichzelf tot hogepriester uitriep en zijn nakomeling Aristobulus zich zelfs koning maakte. Ze wezen de vereniging van priester- en koningschap fel af, en meden de tempel, omdat die nu in hun ogen verontreinigd was. Hun eerste leider was de raadselachtige “Leraar der gerechtigheid” – een Zadokitische priester in vrijwillige ballingschap? Sommigen woonden in een afgesloten wijk in Jeruzalem, anderen in gemeenschappen in Judea (w.o. Qumran), mogelijk nog anderen in Syria (Damascus). Hun wereldbeeld was sterk apocalyptisch.

Vooral in Galilea verarmden veel kleine boeren uitermate, toen de Romeinen in strijd met de Mozaïsche wetgeving privaat grondeigendom en daarmee grootgrondbezit invoerden. Velen konden ternauwernood overleven als dagloners (zie hun veelvuldige figureren in de evangeliën). Anderen trokken de bergen in en sloten zich aan bij bendes struikrovers of vrijheidsstrijders (of misschien waren ze wel afwisselend beide). Pas in de tweede helft van de 1e eeuw ontstond hieruit een echte beweging van Zeloten die de gewapende strijd tegen Rome aangingen.

 

De hoop op de Messias

David, de man naar Gods hart, was de grote koning van Israël. Door de profeet Nathan sloot God een verbond met hem, dat altijd een van zijn nakomelingen de troon zou bezetten (2 Sam 7:12v). Die schoten echter vaak te kort en het koninkrijk raakte steeds meer onder druk van heidense wereldmachten. Steeds sterker werd de hoop op de ideale koning uit het huis van David. Maar zelfs de grootste onder hen, Hizkia en Josia, faalden.

Na de ballingschap, toen de hoop op herstel deels vergeefs bleek, werd de verwachtingen steeds sterker gericht op het laatste der dagen waarin God zou opkomen voor zijn volk en hen de Zoon van David zou geven om over hen te regeren en hun vijanden te vernietigen: de Messias (gezalfde).

De meeste Joden verwachtten in Jezus' dagen een aardse nakomeling van David die God zou dienen en met kracht van wapenen de vijanden en zondaren zou vernietigen en de ballingen zou terug brengen. Politiek en godsdienst waren in die dagen niet van elkaar te scheiden.
Sommige Joden verwachtten een bovennatuurlijke Mensenzoon die uit de hemel zou komen om Gods volk te redden en de wereld te oordelen.

De Essenen in Qumran verwachtten twee Messiassen: een koninklijke en een priesterlijke, de Messias van David en van Aäron (zij namen het de Hasmoneeën intens kwalijk dat zij koning- en priesterschap hadden samengevoegd en daardoor de tempel verontreinigd). Voor hen was de laatste de belangrijkste.

Niemand verwachtte een Messias die plaatsvervangend zou sterven voor de zonden van de mensheid. En Jezus verbijsterde alle groeperingen met hun verwachtingen door niet te spreken over vuur en oordeel over zondaren, maar over barmhartigheid en hen welkom te heten in het Koninkrijk van God - door met hen te eten. Door niet te ageren tegen de Romeinen, maar te waarschuwen: "Wie het zwaard opneemt, zal door het zwaard vergaan."

Omdat 'Messias' zo'n beladen term was geworden, noemt Jezus zich nergens zo. Hij kiest voor 'Mensenzoon' - raadselachtig, maar met de verwachting van Daniël 7:14.

 

Dit onderdeel van de site is nog in opbouw (voorzien juni 2011).

 

Enkele sites gewijd aan Qumran of de Dode Zeerollen:

 

Laatst aangepast op dinsdag, 10 mei 2011 08:16
 
Reageer (0 reacties)

You need to login or register to post comments.
Reageer op dit artikel in het forum. (0 posts)